Een teken dat een vrouw een verhoogde kans heeft op een hartaanval, kan de snelheid van haar pols (hartslag) zijn. Volgens wetenschappers is dit een belangrijke vorm van lichamelijk onderzoek bij vrouwen. Bij een hartslag in rust van 76 per minuut bleek het risico van een hartaanval bijna twee keer zo hoog als bij een hartslag in rust van 62 per minuut.
Artsen wijzen er echter op dat het belangrijk is de pols meer dan eens te voelen, gedurende een langere periode. Deze kan namelijk enorm variëren onder invloed van de lichamelijke activiteit, emotionele toestand en andere factoren.
Het cholesterolraadsel
Kan de natuur het nu zo compleet bij het verkeerde eind hebben en een lipide, ofwel vet, geschapen hebben dat essentieel is voor een goede gezondheid maar ook doodsoorzaak nummer één in het Westen?
Dat is ook niet het geval. Dit probleem is door de geneeskunde gecreëerd.
Onze lever produceert van nature ongeveer 1000 mg cholesterol per dag, waarvan de hersenen een kwart nodig hebben. Dit is voldoende voor de behoeften van het lichaam. Het is een medische doctrine dat een overmaat aan cholesterol als gevolg van vet voedsel tot vaatproblemen leidt, ook al beweren critici dat er geen relatie bestaat tussen voedingsvetten en verhoogde cholesterolwaarden. Desondanks heeft deze cholesterolhypothese geleid tot een miljardenindustrie op het gebied van vetarm voedsel.
Uw arts zal een totaal cholesterolgehalte in uw bloed van 6 mmol/l en 4 mmol/l voor LDL als te hoog beschouwen. Maar dit is een te simpele voorstelling van zaken. Hartspecialist Stephen Sinatra, klinisch universitair docent aan de University of Connecticut School of Medicine, begon te twijfelen aan de cholesterolhypothese toen sommigen van zijn patiënten die lage cholesterolwaarden hadden, nog steeds hartproblemen ontwikkelden. Toen hij dit met andere hartspecialisten besprak bleek dat zij dezelfde ervaring hadden.
Hij verdiepte zich hierin verder en ontdekte dat:
- het lichaam cholesterol aanmaakt wanneer dat nodig is, dus als je meer eet produceert het lichaam zelf minder;
- het cholesterolgehalte gedurende de dag stijgt en daalt;
- cholesterolgehaltes in de winter hoger en in de zomer lager zijn;
- het lichaam meer cholesterol produceert na een chirurgische ingreep, een infectie of bij stress;
- het cholesterolgehalte ook tijdens en na een hartaanval verhoogd is.
‘Eén reden voor deze schommeling is het feit dat cholesterol als een geneesmiddel fungeert. Het lichaam produceert cholesterol als er ergens behoefte is aan genezing’, aldus Sinatra3. Dit zou een verklaring kunnen zijn voor de hoge cholesterolwaarden bij mensen met hartproblemen en ook na een hartaanval. Het cholesterol is dan weliswaar aantoonbaar verhoogd maar het wordt ten onrechte als oorzaak aangemerkt.
Cholesterol is niet alleen een geneesmiddel. Naarmate we ouder worden speelt het een steeds belangrijker rol om ons geestelijk scherp te houden en om langer te leven. In een Nederlands onderzoek onder personen van 85 jaar en ouder bleken degenen met een hoog cholesterol langer te leven. Zij hadden minder kans om te overlijden aan kanker of een infectieziekte8.
Sinatra is van mening dat cholesterol pas een gevaar voor hart en vaten gaat vormen als het een waarde vanaf 8 mmol/l bereikt. Dat is ongeveer een derde boven het niveau dat de geneeskunde hanteert als norm om te gaan behandelen. Zijn benadering wordt ondersteund door de uitslag van de Copenhagen City Heart Study. Daarin werd de gezondheidsstatus van 19.698 inwoners van die stad over de periode 1976 tot en met 1988 bestudeerd. Binnen vijf jaar hadden 693 van hen een hartaanval gekregen. Maar een directe relatie met cholesterol was alleen te vinden bij bloedwaarden in de top 5 van alle deelnemers9.Cholesterol speelt dus wel een rol bij hartproblemen, maar bij lange na niet in de mate waar artsen van uitgaan.
Andere indicatoren van hartziekte
De geneeskunde concentreert zich op het totale cholesterolgehalte, het triglyceridengehalte en de verhouding tussen LDL en het ‘goede’ HDL (high-density lipoproteïne), als de eerste indicaties voor hartziekte. Er zijn echter andere aanwijzingen die even belangrijk zijn en waaruit valt op te maken dat hart- en vaatziekten ontstekingsprocessen zijn.
-C-Reactief Proteïne (CRP)
Als hartziekte inderdaad het gevolg was van vetstapeling in de aders, dan zou het CRP-gehalte geen voorspellende waarde voor een hartaanval hebben. Toch heeft het dit wel degelijk. CRP is een eiwit dat bij bacteriële ontstekingen en infecties onmiddellijk door het lichaam wordt aangemaakt. Het blijkt een vrij nauwkeurige voorspeller te zijn van een beroerte, diabetes, een hartaanval en overlijden aan een hart- en/of vaatziekte, zelfs al jaren tevoren10. Statines blijken als onbedoelde gunstige bijwerking te hebben dat ze het CRP-gehalte verlagen. Patiënten die statines slikten herstelden beter van hartziekten, ook al werd het LDL-cholesterolgehalte er niet lager door11.
-Fibrinogeen
Een ander eiwit dat op toename van ontstekingsprocessen wijst is fibrinogeen. De aanwezigheid hiervan in het bloed is een indicatie voor hartziekte. Bij een verhoogd gehalte blijkt de kans op hart- en vaatziekten zesmaal zo groot. Bij een laag gehalte blijkt de ziekte nauwelijks aanwezig, zelfs niet bij een verhoogd cholesterol12.
-Homocysteïne
Dit aminozuur is een bijproduct van de normale afbraak van eiwitten in het lichaam. Het is een voorspeller van hart- en vaatziekten. Hoge waarden gaan samen met een hoog risico op hartziekte, zelfs bij normaal of laag cholesterol13. Een hoog homocysteïne-gehalte kan het risico tot wel vier keer vergroten14. Het meest uitgebreide hartonderzoek ooit, de Amerikaanse Framingham Heart Study, liet zien dat naarmate de homocysteïne in het bloed toenam, de halsslagaders sterker vernauwd raakten15.
Gif als oorzaak
Er komt steeds meer bewijs dat milieufactoren in hoge mate kunnen bijdragen aan hartziekte – een oorzaak die artsen volstrekt over het hoofd zien. Afgezien van de bekende oorzaken als roken, diabetes, stress en obesitas kan ook vervuiling van onze leefomgeving en blootstelling aan giftige stoffen als metalen, oplosmiddelen en bisfenol A (BPA) uit plastics hartproblemen veroorzaken.
-Lood
Al bij blootstelling aan kleine hoeveelheden kan lood al hoge bloeddruk veroorzaken16. De meest voorkomende oorzaken van blootstelling zijn water drinken uit een oude waterleiding, eten van oude keramische borden, haarverf of cosmetica en zelfs gewoon ademen.
-Kwik
Het hart is een van de organen die het doelwit zijn van methylkwik, wat wij meestal binnenkrijgen door het eten van vis uit met kwik vervuild water. In onderzoek werd inderdaad een samenhang gevonden tussen visconsumptie en hart- en vaatziekten17.
-Arseen
Dit chemische element kan de oorzaak zijn van beroerte, ziekte van de kransslagaders en atherosclerose ofwel verkalking van de lichaamsslagaders18. Het zit in drinkwater, voedsel (vooral kip), onkruidverdelger, geïmpregneerd hout, medicijnen en glas.
-Bisfenol A
Een hoge concentratie bisfenol A kan pijn op de borst, een hartaanval en ziekte van de kransslagaders (die het hart van bloed voorzien) tot gevolg hebben19. Deze organische verbinding vindt men in plastic flessen, de coating van de binnenkant van conservenblikken en in sealmiddelen voor gebitsvullingen.
-Oplosmiddelen
Contact met deze chemische stoffen kan leiden tot een onregelmatig hartritme ofwel aritmie20. Ze worden gebruikt in haarkleurmiddelen, cosmetica, schoonmaakmiddelen, fabriekschemicaliën, benzine, verf en bij de stomerij.
Voedingstips
Voedingstekorten kunnen een directe oorzaak zijn van hartziekte, maar ook het eindresultaat van een proces dat hierdoor in gang wordt gezet. In beide gevallen is van essentieel belang om de voedingstoestand te verbeteren om het ziekterisico te verminderen of de ziekte te keren.
-B vitaminen
Vitamine B6, B12 en foliumzuur zijn belangrijk om het hart gezond te houden. Degenen die deze vitaminen regelmatig innemen hebben tweederde minder kans op hartziekte, zo bleek uit onderzoek21. In ander onderzoek bij 3000 patiënten met het carpaletunnelsyndroom die vitamine B6 kregen werd bij toeval gevonden dat na vijf jaar ook het risico van een acute hartaanval en pijn op de borst was afgenomen en wel met 75 procent22.
-Chroom
Dit is een essentieel sporenelement, dat in het geraffineerde en bewerkte standaardvoedsel uit de winkel nauwelijks meer voorkomt. Het belang hiervan voor de gezondheid van ons hart blijkt uit een studie onder patiënten met ziekte van de kransslagaders die allen een tekort aan chroom hadden23. Suppletie daarvan helpt ook om bloedsuikerspiegels te stabiliseren bij patiënten met type 2 diabetes (wat dikwijls tot hartziekten leidt)24.
-Magnesium
Nog zo’n sporenelement dat uit ons westerse voedsel is verdwenen. Bij een tekort hieraan is het risico op een hartziekte vergroot25.
-Omega-3 vetzuren
Terwijl statines het ‘slechte’ LDL cholesterol proberen te verminderen, verhogen visoliesupplementen daarentegen het ‘goede’ HDL cholesterol. In één studie bleken omega-3 supplementen beter te werken tegen chronische hartziekten dan de statine Crestor (rosuvastine)26.
-Nattokinase
Dit is een enzym dat is afgeleid van natto, een gefermenteerd (vergist) sojaboonproduct met een heilzame werking op het hart. In onderzoek bleek nattokinase de onder- en bovenbloeddrukwaarden bij patiënten met een beginnende hypertensie te verlagen27. Dit werd ook uitgetest bij 204 reizigers na een non-stopvlucht van 7-8 uur met een verhoogd risico op diepe veneuze trombose (DVT). Van degenen die nattokinase kregen ontwikkelde niemand DVT terwijl dat bij 5,4 procent van de placebogebruikers (zij kregen een suikertabletje) wel het geval was28.
-Serrapeptase
Als CVD een ontstekingsziekte is kan dit enzym (geproduceerd door de enterobacterie Serratia) een belangrijke rol in de bestrijding spelen. Naar de therapeutische kwaliteiten bij hartziekte is nog weinig onderzoek verricht, maar de ontstekingsremmende eigenschappen kwamen al in allerlei onderzoeken naar voren. Het bleek te helpen bij postoperatieve zwellingen en pijn29, bij ontstekingsprocessen van keel, neus en oren30, carpaletunnelsyndroom31 en letsel van spieren en skelet32.
-Bromelaïne
Een enzym uit ananas met ontstekingsremmende eigenschappen dat al eens onderwerp was van onderzoek naar de effectiviteit bij hartaandoeningen. Daaruit bleek dat het een vergelijkbaar effect heeft als aspirine, maar zonder het verhoogde risico van bloedingen. Het vermindert het aantal trombocyten (bloedplaatjes) en de trombocytenaggregatie, de ‘kleverigheid’ en de samenklontering van de bloedplaatjes33,34, en kan pijn op de borst verminderen35. Bromelaïne zou zelfs een gunstige invloed hebben op nierschade die door hoge bloeddruk is veroorzaakt, maar dit is tot dusver alleen bij ratten aangetoond en hoeft dus niet op mensen van toepassing te zijn36.
Samenvattend
Ondanks de miljarden die aan statines en aan voorlichting over gezondheid en vetarm eten worden uitgegeven zijn hartziekten nog steeds doodsoorzaak nummer één in het Westen. Gezondheidsautoriteiten troosten zichzelf met het feit dat de sterftecijfers dalen, maar deze doodsoorzaak vertegenwoordigt nog steeds veertig procent van alle sterfgevallen. Er is dus geen enkele reden om voldaan achterover te leunen.
De geneeskunde heeft zich zo vastgebeten in de theorie dat een hoog cholesterol de voornaamste oorzaak is van hartziekte – terwijl dit overduidelijk meer goed dan kwaad doet – dat zij blind is voor mogelijke andere oorzaken. Inmiddels groeit bijvoorbeeld het bewijs voor de rol die ontstekingsprocessen spelen bij het ontstaan van hart- en vaataandoeningen. Bovendien zou cholesterol alleen een probleem vormen bij waarden die beduidend hoger liggen dan de huidige grenswaarden voor behandeling. Daarnaast moet men alert zijn op milieufactoren en blijven zoeken naar andere oplossingen voor dit probleem.
De geneeskunde moet niet de verdenking op zich laden dat zij naar de pijpen van de geneesmiddelenindustrie danst en moet oppassen voor een tunnelvisie waardoor andere mogelijkheden buiten beeld blijven.
Bryan Hubbard
1 Lancet, 2009; 373: 1849-1860
2 www.bharatbook.com/Market-Research-Reports/Statins-The-World-Market-2009-2024.html
3 Townsend Letter, 2009; 311: 64-70
4 Centers for Disease Control and Prevention. Heart Disease Risk Factor; online www.cdc.gov/heartDisease/risk_factors.htm
5 Lancet, 2009; 373: 1849-1860
6 Heart, 2001; 85: 265-271
7 Proc Natl Acad Sci USA, 2009; 106: 5141-5146
8 Lancet, 1997; 350:1119-1123
9 BMJ, 1994; 309: 11-15
10 J Periodontol, 2008; 79:1544-1551
11 N Engl J Med, 2005; 352:20-28
12 Arterioscler Thromb, 1994; 14: 54-59
13 Eur J Cardiovasc Prev Rehabil, 2009; epub: March 16
14 N Engl J Med, 1997; 337: 230-236
15 N Engl J Med, 1995; 332: 286-291
16 J Toxicol Environ Health, 1994; 43: 419-440
17 Nutr Rev, 2004; 62: 68-72
18 Am J Epidemiol, 2005; 162: 1037-1049
19 JAMA, 2008; 300: 1303-1310
20 ROM WN, ed. Environmental and Occupational Medicine, 2nd edn. Boston: Little, Brown & Co. 1992
21 Irish J Med Sci, 1995; 164 Suppl 15: 51A
22 Res Commun Mol Pathol Pharmacol, 1995; 89: 208-220
23 Am J Heart, 1980; 99: 604-606
24 Diabetes, 1997; 46: 1786-1791
25 Magnes Bull, 1981; 3: 165-177
26 Time Magazine, August 31, 2008
27 Hypertens Res, 2008; 31: 1583-1588
28 Angiology, 2003; 54: 531-539
29 Int J Oral Maxillofac Surg, 2008; 37: 264-268
30 J Int Med Res, 1990; 18: 379-388
31 J Assoc Physicians India, 1999; 47: 1170-1172
32 Fortschr Med, 1989; 107: 67-68
33 Platelets, 2006; 17: 37-41
34 Experientia, 1972; 28: 844-845
35 Acta Med Empirica, 1978; 5: 274 278
36 Am J Nephrol, 1998; 570-576
Druk op de ketel
Samen met cholesterol wordt hoge bloeddruk (hypertensie) beschouwd als een van de belangrijkste risicofactoren van hartziekte. En evenals cholesterol is het omringd door mythen, raadsels en halve waarheden.
Bloeddruk is de kracht waarmee ons bloed tegen de wand van de slagaders drukt. Welke kracht ‘gezond’ wordt genoemd hangt af van iemands leeftijd. De bloeddruk wordt uitgedrukt in ‘systolische’ druk/‘diastolische’ druk: de druk op het moment dat het hart klopt en de druk tussen twee hartslagen in. Gemiddeld beschouwen artsen 120/80 mmHg als een normale bloeddrukwaarde. De notatie mmHg staat voor ‘millimeter kwik’, een eenheid van druk. Alles boven deze waarden zou schadelijk zijn voor hart, bloedvaten en nieren, zo wil de theorie.
Het probleem is dat onze bloeddruk niet constant is. ‘s Morgens is hij hoger en op spannende momenten schiet hij soms helemaal omhoog, bijvoorbeeld als een arts onze bloeddruk gaat meten. Dat laatste is een bekend fenomeen en heet in de geneeskunde het wittejasseneffect. Als we ouder worden zijn de waarden moeilijker te interpreteren. In een onderzoek werd bij mannen van 65 jaar en ouder ‘pseudohypertensie’ gevonden, een vals alarm door verkeerd aflezen. Het apparaat gaf 180/100 mmHg aan, terwijl de juiste druk slechts 165/85 mmHg was, wat normaal is voor die leeftijd1.
De suggestie in dit artikel dat hartziekte een infectieziekte is, geldt ook voor hypertensie. Toen onderzoekers van de Harvard Medical School bloedmonsters van 20.525 deelneemsters aan de Women’s Health Study onderzochten vóór en nadat hoge bloeddruk was vastgesteld vonden zij bij een groot deel van de 5365 vrouwen die hypertensie hadden ontwikkeld, hoge concentraties C-reactief proteïne in het bloed, wat een bekende indicatie is voor een ontstekingsproces2.
1 N Engl J Med, 1985; 312:1548-1551
2 J AMA, 2003; 290: 2945-2951
Geen vuiltje aan de lucht?
Nieuw onderzoek heeft het vermoeden versterkt dat luchtvervuiling een andere belangrijke oorzaak van hartproblemen kan zijn. De vervuilende stoffen uit sigarettenrook en bakolie kunnen het ademhalingspatroon veranderen, de bloeddruk verhogen en het hartritme beïnvloeden, zelfs al na korte blootstelling. Onderzoekers constateerden dit toen 40 gezonde vrijwilligers blootgesteld werden aan vervuilde lucht. Het effect was zelfs bij geringe vervuiling schokkend, zo bleek uit de presentatie van het onderzoek van de universiteit van Kentucky op de jaarvergadering van de American Physiological Society in New Orleans in april 2009.
Met name sigarettenrook bevat lage concentraties cadmium, een extreem toxisch metaal, en een anorganische vorm van arseen die zelfs nog giftiger is. Zelfs passief meeroken verhoogt onder niet-rokers het risico op hoge bloeddruk1.
De lucht zelf bevat ook een mengsel van chemische stoffen, zware metalen, oplosmiddelen, polycyclische aromatische hydrocarbonaten, pesticiden en ozon. Dit is afkomstig van uitlaatgassen, vliegtuigbrandstof, pesticiden, industrieel afval en energiecentrales. Bij alle vormen van luchtvervuiling wordt een relatie gezien met hoge bloeddruk, beroerte, hartaanval, bloedstolsels en verharding van de vaatwanden2.
En tenslotte bevat de lucht die we inademen nog zwevende partikels (particulate matter – PM): een mengsel van microscopisch kleine deeltjes en vloeistofdruppeltjes. Het is een mix van zuren, zoals nitraten en sulfaten, organische chemicaliën, metalen en bodem- en stofdeeltjes. Deze deeltjes kunnen hart en longen aantasten en ernstige gezondheidsproblemen veroorzaken3. PM kan de gezondheid verslechteren van personen die al hartproblemen hebben en datzelfde geldt voor personen met bestaande ontstekingsprocessen4.
1 Am J Epidemiol, 2005; 162: 1037-1049
2 Rev Environ Health, 2007; 22: 115-137
3 www.epa.gov/air/particlepollution/
4 Environ Health Perspect, 2006; 114: 992-998
