Wat is de beste manier om groenten klaar te maken en zeker te weten dat de gezondheidsbevorderende eigenschappen bewaard blijven, zoals de antioxidanten? Om die vraag te beantwoorden bereidde een onderzoeksteam twintig soorten groente op zes verschillende manieren en mat daarna het gehalte antioxidanten. Elke groente werd klaargemaakt door koken, in de hogedrukpan, in de magnetron, door bakken, frituren en grillen. Het bleek dat bloemkool de meeste van zijn anti-oxidanten en voedingswaarde verliest door koken of bereiding in de magnetron, erwten door koken en courgettes door koken en frituren.
Sperziebonen, bieten en knoflook behielden hun antioxidanten na de meeste manieren van klaarmaken. Sperziebonen, selderij en wortels kregen zelfs meer antioxidanten door koken.
BRON: Journal of Food Science, 2009; 74: H97
Proefdieronderzoek
Deze studies bij mensen zijn slechts een klein voorbeeld van alle gegevens waarin de relatie tussen pesticiden en PD wordt gelegd. In een overzichtsartikel uit 2006 noemen Britse wetenschappers 40 onderzoeken waar dit ook uit bleek. Deze kwamen van over de hele wereld en concludeerden unaniem dat pesticiden een belangrijke risicofactor zijn voor PD6.
Naast deze conclusies bij mensen vond men een overweldigende hoeveelheid uitslagen van dier- en laboratoriumonderzoek die hetzelfde luiden. De uitkomst uit het laatste onderzoek van de Universiteit van Californië blijkt onverkort van toepassing bij blootstelling van muizen aan maneb en paraquat7. Een combinatie hiervan blijkt nog giftiger te zijn dan elk van deze stoffen apart6. Het moment van blootstelling schijnt ook cruciaal te zijn. In één studie werd bij de eerste blootstelling van muizen aan maneb of paraquat niet meteen verandering gezien. Maar gebeurde dat op volwassen leeftijd nog een tweede keer dan ontwikkelden ze een permanent en toenemend verlies aan hersencellen dat te vergelijken is met de ziekte van Parkinson bij de mens. Blootstelling tijdens de groei zou neurodegeneratieve afwijkingen uitlokken die zelfs het normale verouderingsproces beïnvloeden8.
Ook bij andere pesticiden zoals rotenone – een van tropische planten afkomstig natuurlijk insecticide dat vooral in de tuin wordt gebruikt – is een neurotoxische werking gezien die een rol bij Parkinson zou kunnen spelen. Hoewel er meerdere aannemelijke biologische verklaringen voor zijn lijkt het er vooralsnog op dat er selectieve degeneratie optreedt van de dopamineneuronen van de zogenaamde ‘zwarte massa’ (sterk gepigmenteerde ‘grijze massa’) in de middenhersenen (mesencephalon, in het bovenste deel van de hersenstam), een typisch kenmerk van de ziekte van Parkinson6,9,10.
Deze studies zijn mogelijk niet van toepassing op de mens, maar het onderzoek bij mensen in aanmerking nemend is wel duidelijk dat het vermijden van contact met deze giftige chemicaliën een grote rol speelt bij het voorkómen van PD en mogelijk ook van andere neurodegeneratieve ziekten .
Andere chemische boosdoeners
Maar het verhaal is nog niet uit. Naast pesticiden speelt nog een groot aantal stoffen die onze omgeving vervuilen een rol bij PD.
PCB (polychloorbifenyl, een kunstmatig vervaardigde organische stof) werd vroeger in ruime mate gebruikt voor de productie van elektrische en hydraulische apparatuur. In twee Amerikaanse bedrijfsgeneeskundige onderzoeken werd een relatie gezien tussen PCB’s en PD. Vrouwelijke werknemers die met PCB’s werkten bleken bij overlijden twee tot drie keer zo vaak PD te hebben als de rest van de bevolking11,12. Een ruime mate van dier- en laboratoriumonderzoek komt tot een soortgelijke conclusie. Zelfs een laag PCB gehalte, zoals bij de bevolking in het algemeen wordt aangetroffen, blijkt al in staat om de normale dopaminefunctie in de hersenen te verstoren. Dit kan uiteindelijk tot Parkinson leiden13. Behalve PCB’s zijn ook zware metalen zoals lood and mangaan verdacht. Uit onderzoek blijkt dat levenslange hoge blootstelling aan lood kan leiden tot tweemaal zoveel kans op PD14. En uit onderzoek met een reeks neurofunctionele tests bleek dat wie langdurig met mangaan werkte verschillende symptomen van hersendegeneratie vertoonde15.
Ook andere metalen, zoals aluminium, koper en ijzer vertonen verband met PD16. Het gevaar bestaat dat zware metalen net als pesticiden permanente neurotoxische effecten hebben die de kans op de ziekte vergroten.
Genen of omgeving
Alles tezamen genomen bestaan sterke aanwijzingen voor milieufactoren bij het ontstaan van Parkinson en andere neurologische aandoeningen. Deskundigen schatten dat onze genen voor minder dan tien procent van de PD gevallen verantwoordelijk zijn, en zelfs dan zijn omgevingsinvloeden niet uit te sluiten17.
Het meest aannemelijke scenario voor het ontstaan van het merendeel van deze ziektegevallen is een interactie tussen de leefomgeving en iemands genetisch patroon. Hoe dit precies werkt moet nog verder onderzocht worden maar wel lijkt duidelijk dat contact met milieuvervuilende stoffen zoals pesticiden – vooral op jonge leeftijd – een belangrijke rol speelt.
Kortom, het ziet ernaar uit dat Parkinson niet alleen een ziekte van de ouderdom is. Zoals voor meer ziekten geldt ook voor PD en voor dementie dat een schone omgeving en vermijden van contact met gifstoffen de beste preventie is.
Joanna Evans
1 Am J Epidemiol, 2009; 169: 919-926
2 BMC Neurol, 2008; 8: 6
3 J Agromedicine, 2008; 13: 37-48
4 Lancet, 2000; 355: 1701
5 http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/738020.stm
6 Environ Health Perspect, 2006; 114: 156-164
7 Eur J Neurosci, 2003; 18: 589-600
8 Neurotoxicology, 2002; 23: 621-633
9 Nippon Yakurigaku Zasshi, 2002; 119: 15-20
10 Nature Neuroscience, 2000; 3: 1301-1306
11 Environ Health, 2006; 5: 13
12 Epidemiology, 2006; 17: 8-13
13 Toxicol Sci, 2006; 92: 490-499
14 Environ Health Perspect, 2006; 114: 1872-1876
15 Environ Res, 1994; 64: 151-180
16 Neuroepidemiology, 1999; 18: 303-308
17 Environ Health Perspect, 2009; 117: 117-121
Maatregelen om de ziekte te voorkomen
• Vermijd pesticiden. Gebruik natuurlijke bestrijdingsmiddelen of niet-giftige alternatieven in plaats van giftige pesticiden. Mix in de blender een bolletje knoflook, een ui en een eetlepel cayennepeper met 4 kopjes water. Gooi dit door een koffiefilter, voeg een eetlepel vloeibare zeep toe, doe dit in een spuitfles om te sprayen, en u hebt een middel tegen alle insekten (voor meer tips zie het artikel ‘Gek van de chemicaliën’ in het Medisch Dossier van juli/augustus 2008).
• Eet niet te vaak vet vlees of vette vis. Deze zijn een belangrijke bron van zware metalen en PCB’s.
• Doe aan lichaamsbeweging. Uit grootschalig Amerikaans onderzoek bleek dat een hoge mate van matig tot intensieve lichamelijke inspanning zoals joggen, fietsen of aerobics het risico op PD verkleint1.
• Blijf op gewicht. Mensen met een hoge BMI (Body Mass Index) lopen meer risico op deze ziekte2.
• Drink thee. Het drinken van thee kan bij mens en dier het risico op een reeks neurologische afwijkingen verkleinen, waaronder PD, Alzheimer en andere dementieën3.
• Eet niet te veel zuivel. Te veel zuivelproducten op het dagelijks menu verdubbelt met name bij mannen het risico op Parkinson4. Uit een andere studie bleken soortgelijke cijfers, maar daar was ook bij vrouwen het risico iets hoger5.
• Neem supplementen. Verschillende voedingsstoffen lijken bescherming te bieden waaronder de vitaminen E en B6, en het co-enzym Q106,7,8. Alle risicogroepen wordt aanbevolen elke dag een meervoudig antioxidantsupplement te slikken. Let erop dat dit geen ijzer, koper of mangaan bevat (zie www.jacn.org/cgi/content/full/18/5/413 voor doseringen). Wie ouder dan 65 is, hersenletsel heeft gehad, blootstond aan hoge doseringen pesticiden of herbiciden of familieleden met de ziekte van Parkinson heeft loopt het meeste risico de ziekte ook te krijgen9.
1 Mov Disord, 2008; 203: 69-74
2 Neurology, 2006; 67: 1955-1959
3 CNS Neurosci Ther, 2008; 14: 352-365
4 Ann Neurol, 2002; 52: 793-801
5 Am J Epidemiol, 2007; 165: 998-1006
6 Lancet Neurol, 2005; 4: 362-365
7 Neurology, 2006; 67: 315-318
8 Nervenartzt, 2007; 78: 1378-1382
9 J Am Coll Nutr, 1999; 18: 413-423
