Onze leefomgeving blijkt niet alleen invloed te hebben op onze gezondheid, maar ze werkt ook door in die van toekomstige generaties, zo komt uit nieuw onderzoek naar voren.
Meer dan vijftig jaar voordat Darwin zijn On the origin of species schreef (De oorsprong van soorten) schreef de Franse dierkundige Jean Baptiste Lamarck Les recherches sur l‘organisation des corps vivants, de eerste samenhangende en goed uitgewerkte visie op de evolutie.
Het grote verschil tussen Lamarck en Darwin was dat volgens Lamarck het vooral de leefomgeving is die veranderingen in dieren veroorzaakt, meer dan de genetische constitutie, en dat die bovendien erfelijk kunnen zijn. De visie van Lamarck, die generaties lang niet echt serieus genomen werd, wordt nu ondersteund door recente studies die uitwijzen dat omgevingsfactoren veranderingen in organismen teweegbrengen die in volgende generaties kunnen blijven bestaan. Wetenschappers beginnen langzaam te begrijpen hoe invloeden van buitenaf door de celmembranen heen kunnen filteren en daardoor de expressie van de meeste genen bepalen (dat duidt op de manier waarop een gen tot expressie komt in een cel). In het hoofdartikel van dit nummer voert Joanna Evans een grote hoeveelheid bewijsmateriaal aan voor de veronderstelling dat blootstelling aan vervuilende stoffen – pesticiden, plastics en zelfs tabaksrook – de oorzaak kan zijn van de wereldwijde toename van obesitas (overgewicht). De opvallendste constatering is dat de schade meestal al vóór de geboorte wordt aangericht.
Dit is een verontrustende ontwikkeling omdat veel ‘epigenetische’ veranderingen generaties lang blijven bestaan. (Epigenetica beschrijft de manier waarop de genetische activiteit binnen een cel wordt gereguleerd: welke genen worden in- of uitgeschakeld en hoe de werking wordt afgezwakt.) Zo bleek een ongeboren kind er schade van te ondervinden wanneer zijn moeder tijdens de zwangerschap honger leed, met als resultaat een lager geboortegewicht en een verhoogde kans op ouderdomsziekten zoals diabetes, hart- en vaatziekten en kanker. En zelfs wanneer de kinderen na hun geboorte goede en uitgebalanceerde voeding hadden gekregen, waren hun kinderen ook weer kleiner dan normaal, en dat was ook het geval bij hun kleinkinderen. De omgevingsinvloeden van vroeger bleken twee generaties later nog consequenties te hebben1.
